Rozwój komunikacji w pierwszym roku życia

Jak przebiega rozwój mowy?

Początkowo dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku, po którym można rozpoznać jego potrzeby.
Około 2.-3. miesiąca życia pojawia się u niemowlęcia głużenie. Jest to odruch bezwarunkowy, który oznacza dobre samopoczucie u dziecka. Pojawia się zazwyczaj, gdy jest ono zdrowe, syte, wyspane itp. W wyniku głużenia powstają dźwięki zbliżone do samogłosek i spółgłosek. Brzmią jak gli, tli, gla, ebw itp. Początkowo głużenie ma charakter samorzutny, a następnie pojawia się już jako reakcja na widok bliskiej osoby. Towarzyszą temu nieskoordynowane ruchy kończyn i całego ciała. Głużenie występuje u wszystkich dzieci, nawet u głuchych i niedosłyszących. U dzieci głuchych głużenie stopniowo zanika i nie pojawia się kolejny etap kształtowania mowy - gaworzenie.

Około 6. miesiąca życia głużenie przekształca się w gaworzenie, które jest odruchem warunkowym, polegającym na powtarzaniu i naśladowaniu przez dziecko usłyszanych dźwięków z otoczenia, i zachodzi bez kontroli słuchowej. Dziecko zaczyna parskać, prychać itp. Na tym etapie dziecko wymawia prawie wszystkie samogłoski i niektóre spółgłoski, np.: p, b, t, d, k, g, n. Dziecko powtarza sylaby, takie jak: ma-ma, ba-ba, ta-ta, la-la, które nie mają jeszcze dla dziecka konkretnego znaczenia, wydaje również dźwięki nienależące do systemu językowego. Na tym etapie rozwoju mowy dziecka zaczyna się zabawa dźwiękiem, która jest treningiem słuchowym, dziecko przekonuje się o tym, że odpowiednie ułożenie narządów mowy powoduje wydawanie określonych dźwięków. Nie gaworzą dzieci niesłyszące.

Około 7.-8. miesiąca życia dziecko zaczyna reagować na mowę, doskonale rozróżnia melodię mowy, tzn. na podniesiony tom reaguje płaczem, a na mowę cichą, pieszczotliwą reaguje uśmiechem, jest zadowolone.

Około 10. miesiąca życia pojawiają się echolalie. W okresie tym dziecko zaczyna przejawiać tendencję do powtarzania własnych i zasłyszanych słów. Dziecko zaczyna kojarzyć wielokrotnie powtarzane dźwięki ze wskazywaniem odpowiedniej osoby lub przedmiotu.

Około 12. miesiąca życia dziecko zaczyna rozumieć, co do niego mówimy, reaguje na swoje imię, jest w stanie zrozumieć więcej niż samo potrafi powiedzieć. Pojawiają się pierwsze wyrazy wypowiadane ze zrozumieniem.

Związek rozwoju mowy z rozwojem fizycznym

Co ciekawe rozwój mowy w okresie melodii postępuje zazwyczaj równolegle z rozwojem fizycznym:

• fazie głużenia odpowiada umiejętność unoszenia głowy;

• gaworzeniu - umiejętność siadania,

• pierwszym wyrazom - pozycja pionowa, stawanie na nóżki.

  Fazy rozwoju mowy

Drugi miesiąc życia

• Płacz

• Dźwięki towarzyszące ssaniu

• Dźwięki krtaniowe

• Marudzenie

Czwarty miesiąc życia

• Uśmiech społeczny

• Grupy typu „erre”

• Płacz przed posiłkiem

• Głużenie (oparte na samogłoskach „a-e”)

• Marudzenie

Szósty miesiąc życia

• Śmiech w frazie wdechowej i wydechowej

• Głużenie

• Powtórzenia w głużeniu i marudzeniu

• Formacje samogłoskowe

• Formacje samogłoskowo-spółgłoskowe

• Krzyk przed posiłkiem

• „Kląskanie” językiem, grupy dźwięków oparte na „r”

Ósmy miesiąc życia

• Formacje sylabowe (większe zróżnicowanie, pierwsze produkcje typu: „ma-ma”)

• Marudzenie

• Dźwięki zwarto-wybuchowe (typ: „m, b”)

• Dźwięki szczelinowe

• Dźwięki emitowane w czasie snu

• Dźwięk „h”

• Zmiana prozodyczna – wysokość produkcji dźwiękowych

Dziesiąty miesiąc życia

• Gaworzenie (kontynuacja procesu różnicowania sylab i podnoszenie ich jakości artykulacyjnej)

• Łańcuch wykrzyknień

• Śmiech

• Dźwięki oznaczające dezaprobatę („angry sounds”)

• Dźwięki wyrażające silną ekspresję emocjonalną („very angry sounds”)

• Dźwięki typu „ba-ba”

• Dźwięki typu „mama”

Dwunasty miesiąc życia

• Gaworzenie (z dźwiękami typu „p, g”)

• Dźwięki emitowane w czasie stresu

• Dźwięki typu „ne” – wstępne symptomy dezaprobaty

Czternasty miesiąc życia

• Różnicowanie dźwięków „m” i „w”

• Wymiana samogłosek

• Okrzyki złości, dezaprobaty

• Wykrzyknienia izolowane

• Dźwięk „s”

• Dźwięki typu „ne” – dezaprobata

• Szept

• Sygnalizowanie głodu

Szesnasty miesiąc życia

• Łańcuchy sylabowe

• Dialog

• Dźwięki typu: „Chcę, daj mi”

Osiemnasty miesiąc życia

• Separacja sylab

• Imitacja

• Spontaniczne słowa

• Rytm

Zestawienie na podstawie pracy dr med. H. St. Herzka „Die Sprache des Saűglings“.