Lista życzeń
Koszyk
Twój koszyk jest pusty
Kontynuuj zakupy

Karmienie dzieci z wadami jamy ustnej

Skrócone wędzidełko podjęzykowe, rozszczep wargi i podniebienia, wysoko wysklepione podniebienie u niemowląt to wady jamy ustnej powodujące kłopoty z karmieniem. Ekspert dr Aleksandra Łada podpowiada, jak sobie w takich sytuacjach radzić.

dr Aleksandra Łada, neurologopeda kliniczny, specjalista ds. zaburzeń żywienia i rozwoju komunikacyjnego małego dziecka
Data publikacji: 25-05-2018 Data modyfikacji: 16-04-2019

Skrócne wędzidełko podjęzykowe

Istotą tej wady jest zbyt krótkie wędzidełko, które uniemożliwia prawidłową ruchomość języka.

W zależności od nasilenia wady, u noworodka pojawiają się problemy ze ssaniem, a w późniejszym wieku z prawidłową artykulacją i zachowaniem higieny jamy ustnej. Wada może przebiegać pod postacią prawie bezobjawowego skrócenia wędzidełka do całkowitego przyrostu języka.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania przedmiotowego, diagnoza nie zawsze jest możliwa u noworodków i czasem skrócenie wędzidełka bywa diagnozowane dopiero w starszym wieku.

(Źródło: Encyklopedia Zdrowia, aktualizacja 2011)

Konsekwencje dla przebiegu karmienia

  • Zdiagnozowanie skrócenia wędzidełka podjęzykowego nie jest równoznaczne z występowaniem zaburzeń ssania, ponieważ wada ta może przebiegać z różnym nasileniem i pociągać za sobą odmienne konsekwencje w trakcie żywienia.

  • Podczas karmienia piersią dziecko może mieć trudności we wsunięciu czubka języka między wałki dziąsłowe (od spodu) i brodawkę piersi mamy, co w prawidłowym przebiegu karmienia ułatwia dziecku pobudzanie i regulowanie tempa wypływu pokarmu.

  • Krótkie wędzidełko podjęzykowe ogranicza także unoszenie przedniej części języka w pierwszej fazie połykania.

  • Ograniczenie ruchomości języka obniża efektywność ssania i może powodować zaburzenia koordynacji ssania i połykania pokarmu.

Rekomendowany sposób postępowania

  • Nie we wszystkich przypadkach interwencja chirurgiczna jest niezbędna. Zabieg chirurgiczny (frenektomia) polega na przecięciu wędzidełka i może być wykonany metodą chirurgii klasycznej lub laserowo (praktycznie bez krwawego punktu).

  • Niektóre postaci skróconego (ale cienkiego) wędzidełka podjęzykowego można poddać specjalnym działaniom manualnym – rodzaj masażu – by uzyskać większą elastyczność tkanki.

  • Kwalifikacji do ewentualnego zabiegu dokonuje pediatra wraz z otolaryngologiem i chirurgiem twarzowo-szczękowym.

  • Po wykonaniu zabiegu należy szczególnie dbać o wysoki standard higieny w obrębie jamy ustnej dziecka.

  • W przypadku podcięcia wędzidełka po 6 m.ż. zaleca się okresowo wykonywanie masażu w miejscu korekcji, by nie dopuścić do zrostu; natomiast u noworodków i niemowląt w pierwszym półroczu życia nie ma konieczności podejmowania tego typu działań, ponieważ aktywna funkcja ssania zapewnia odpowiedni trening jamy ustnej.

Pamiętaj! Decyzję o ewentualnym zabiegu podcięcia wędzidełka podjęzykowego podejmuje się indywidualnie w stosunku do każdego dziecka i w porozumieniu ze specjalistą.

Obserwuj, czy Twoje dziecko ma jakiekolwiek trudności w przebiegu ssania (prawidłowe, efektywne ssanie zwykle wyklucza konieczność zabiegu korekcyjnego). Pamiętaj o szczególnej higienie jamy ustnej dziecka – zwłaszcza po zabiegu. Przestrzegaj zaleceń lekarskich i logopedycznych przed oraz po zabiegu.

Rozszczep wargi i podniebienia

Wyróżnia się następujące wady rozszczepowe: rozszczep podniebienia pierwotnego, tj. wargi i/lub wyrostka zębodołowego; rozszczep podniebienia wtórnego, obejmujący podniebienie twarde i/lub miękkie; oraz rozszczep podniebienia pierwotnego i wtórnego, czyli rozszczep całkowity wargi górnej, dziąsła, podniebienia twardego i miękkiego. Rozszczepy podniebienia pierwotnego i wtórnego, w zależności od rozległości, dzieli się na częściowe i całkowite, a w zależności od obszaru uszkodzenia na jednostronne i obustronne.

(Źródło: Jastrzębowska, Kukuła 2003)

Obecnie obowiązuje w Polsce podział rozszczepów podniebienia na: rozszczep podniebienia miękkiego i języczka; rozszczep podniebienia miękkiego i twardego; rozszczep podniebienia miękkiego, twardego i szczęki po jednej stronie, któremu towarzyszy również rozszczep wargi po tej samej stronie; rozszczep podniebienia miękkiego i obustronny rozszczep podniebienia twardego, wyrostka zębodołowego i wargi górnej. Istnieje też podśluzówkowy rozszczep podniebienia (syn. rozszczep rzekomy), który powstaje w wyniku niezupełnego zrośnięcia się płytek podniebiennych w tylnej części podniebienia twardego ze skróceniem podniebienia miękkiego.

(Źródło: Skorek 2001; Jastrzębowska, Kukuła 2003)

Konsekwencje dla przebiegu karmienia

  • Zanim podjęte zastaną decyzje dotyczące sposobu karmienia niemowlęcia z rozszczepem, ważnym jest, by rodzice zyskali odpowiednie informacje na temat stanu dziecka i skonsultowali się możliwie wcześnie z zespołem specjalistów (pediatrą, laryngologiem, chirurgiem, korygującym wady twarzoczaszki oraz logopedą).

  • Karmienie dziecka z rozszczepem wargi lub podniebienia wymaga odpowiedniego przygotowania i pewnej wprawy, ale nie jest trudnością niemożliwą do pokonania.

  • Żywienie takie może być prowadzone w bardzo różny sposób - sondą, piersią, butelką, kubeczkiem do pojenia niemowląt, później także łyżeczką - i jest uwarunkowane wskazaniami lekarskimi (decyduje między innymi rozległość rozszczepu i jego lokalizacja), dlatego wszelkie działania w obszarze karmienia należ konsultować z prowadzącymi specjalistami.

  • Sposób żywienia dziecka wpływa bowiem nie tylko na przebieg funkcji życiowych niemowlęcia, ale także na kształt i rozwój samego rozszczepu – zwłaszcza do momentu wykonania zabiegu korekcyjnego.

  • W dużej grupie dzieci z rozszczepem podniebienia możliwe jest – przy restrykcyjnym zachowaniu procedur bezpieczeństwa – karmienie piersią; w każdym zakwalifikowanym medycznie przypadku należy o to bardzo zabiegać.

  • Największe zagrożenie w przebiegu ssania u niemowląt z rozszczepem wargi i/lub podniebienia to: brak możliwości wytworzenia i utrzymania odpowiedniego podciśnienia w jamie ustnej, niezbędnego w czasie poboru mleka, niebezpieczeństwo „podduszenia” dziecka, jeśli pierś wypełni otwór jamy ustnej i jamy nosowej, uniemożliwiając tym samym przepływ powietrza do dróg oddechowych, a także zachłystowe zapalenie płuc, powstałe na skutek spłynięcia pokarmu nie tylko do przełyku, ale również do krtani, tchawicy i dalej do płuc.

Rekomendowany sposób postępowania

  • Częstą procedurą – u dzieci z rozległym rozszczepem – jest stosowanie żywienia przez zgłębnik dożołądkowy, czyli tzw. sondę, co zapewnia dziecku odpowiednie odżywienie i podawanie pokarmu w sposób bezpieczny, efektywny.

  • Karmienie piersią wymaga przestrzegania odpowiednich zaleceń terapeutycznych /np. żywienie w wysokiej pozycji, precyzyjne odbijanie po i w trakcie sesji żywieniowej, dobór właściwej kontroli oralnej, itp./ - mimo pewnych niedogodności lub nawet okresowych trudności, warto promować karmienie piersią, gdyż jest ono dla tych niemowląt szczególnie cennym treningiem jamy ustnej, oddychania i połykania. Instruktażu w tej kwestii udziela i proces żywienia monitoruje logopeda, pediatra lub doradca laktacyjny.

  • Butelka jest relatywnie najczęstszym sposobem karmienia dzieci z rozszczepem wargi i/lub podniebienia – zwłaszcza w grupie najmłodszych niemowląt. Istnieją smoczki butelkowe specjalnie dedykowane w tej wadzie, ale praktyka pokazuje, iż sukces w podawaniu pokarmu z butelki nie leży w doborze smoczka, lecz w zastosowaniu określonych modyfikacji w sposobie podawania pokarmu z butelki. Niemniej – według dzisiejszego stanu wiedzy – wybieramy smoczki o szerokiej podstawie, by wspomóc niemowlę w domknięciu aparatu oralnego i wytworzeniu niezbędnego podciśnienia.

  • Należy pamiętać, iż zwykle przez dwa tygodnie po plastyce rozszczepu, nie zaleca się karmienia butelką, by podciśnienie i ruch środka języka w kierunku podniebienia nie nadwyrężył zespolenia (podwyższone ryzyko powstania przetoki w pasie zespolenia lub obocznie). Stąd warto podjąć wysiłek wprowadzenia innego, równoległego sposobu podawania pokarmu przed zabiegiem, np. picie zagęszczanych płynów z kubka dla niemowląt lub karmienie łyżeczką – zawsze zgodnie ze standardami terapeutycznymi.

  • Niektóre dzieci z rozszczepem wymagają okresowego stosowania tzw. „płytki podniebiennej”, wykonywana indywidualnie dla każdego dziecka. Płytka zasłania szczelinę podniebienną, co może ułatwić przebieg samego karmienia. Decyzje o wykonaniu i zakresie stosowania „płytki podniebiennej” /także poza żywieniem/ podejmuje ortodonta, w porozumieniu z chirurgiem, który będzie zamykał rozszczep.

Pamiętaj!  Dowiedz się jak najwięcej o rozszczepach – Twoja wiedza pomoże Wam przejść przez różne etapy żywienia, leczenia i rozwoju Twojego dziecka. Bądź w stałym kontakcie ze specjalistami; aktywnie uczestnicz w procesie planowania leczenia i terapii. Zawsze mów o swoich obawach i wątpliwościach.

Aktualnie w Polsce obowiązują dobre standardy postępowania w zakresie korekcji wad rozszczepowych; zabiegi operacyjne wykonywane są – jeśli nie ma istotnych przeciwwskazań – wcześnie i z bardzo dobrym rezultatem. Pamiętaj, że możesz karmić swoje dziecko piersią i/lub butelką, po uzgodnieniu pewnych zasad z logopedą, pediatrą lub doradcą laktacyjnym. W żywieniu dziecka z rozszczepem – podobnie, jak w karmieniu dzieci zdrowych – najważniejsze pozostaje bezpieczeństwo i efektywność.

Podniebienie gotyckie

Określenie „podniebienie gotyckie” związane jest z pewną specyfiką anatomiczną, dotyczącą sposobu wykształcenia łuku podniebienia twardego.

Otóż podniebienie to (tzw. palatum) jest bardzo wysokie, zwłaszcza w swej środkowej części, co przywodzi na myśl skojarzenie ze sklepieniem katedry zbudowanej w stylu gotyckim – czyli ze strzelistymi łukami, zamykającymi budowlę od góry. Stąd też owo porównanie do gotyku.

Podniebienie „gotyckie” zwykle jest warunkowane dziedzicznie i może być objawem izolowanym, bez żadnych wad towarzyszących. Bywa jednak jednym z osiowych objawów zespołów genetycznych (np. Zespół Wolfa – Hirschhorna, Zespół Marfana) lub innych chorób i zaburzeń rozwojowych. Należy jednak pamiętać, iż podniebienie „gotyckie”, jako pojedyncza anomalia rozwojowa, nie daje podstaw do takich przypuszczeń.

Konsekwencje dla przebiegu karmienia

  • Niemowlę ma trudności w pełnym uniesieniu środkowej części języka do wysoko wysklepionego podniebienia, co może zaburzać tempo i rytm ssania oraz narażać dziecko na zbyt szybki transport pokarmu wewnątrz jamy ustnej.

  • Wzrasta ryzyko krztuszenia, gdyż niemowlę w w krótkim czasie pobiera stosunkowo dużą porcję płynu.

  • Ograniczona jest wydolność oddechowa przez jamę nosową (podniebienie „gotyckie" od spodu zwęża jej światło), co utrudnia dziecku utrzymanie podciśnienia w jamie ustnej.

  • Wszelkie wymienione objawy mogą jednak występować z bardzo różnym natężeniem, począwszy od śladowych nieprawidłowości jakościowych, które nie mają istotnego znaczenia rozwojowego, po kompleks problemów, wyraźnie zaburzających efektywność i standard funkcji ssania – wiele zależy od stopnia nasilenia samej wady w budowie strukturalnej podniebienia twardego.

  • Większe problemy dotyczą zwykle kolejnego etapy żywienia, czyli podaży łyżeczką pokarmów z grudkami, które to grudki dziecko powinno rozcierać językiem o podniebienie – tu bardzo wysokie i często również wąskie w linii środkowej.

Rekomendowany sposób postępowania

  • Zakres i rodzaj wsparcia dla dziecka w przebiegu funkcji ssania należy dostosować do rzeczywistych trudności występujących w danym momencie rozwojowym; zdarza się bowiem, że niemowlę – mimo podniebienia „gotyckiego” - nie manifestuje żadnych problemów w przebiegu funkcji pokarmowych.

  • Zawsze rekomendowane jest karmienie w pozycjach wysokich, by zminimalizować ewentualne konsekwencje zakrztuszenia.

  • W uzasadnionych przypadkach, zaleca się stosowanie kontroli oralnej w czasie podawania pokarmu, która polega na stymulacji środkowej części masy językowej (tzw. mediodorsum) - instruktaż w tym zakresie przeprowadzi logopeda lub doradca laktacyjny.

  • Podczas karmienia butelką można rozważyć zagęszczanie pokarmu, by uzyskać zwolnienie pasażu płynu w jamie ustnej i poprawić parametry bezpieczeństwa.

  • Stosunkowo długo wykorzystujemy w czasie karmienia smoczki butelkowe o wolnych lub zmiennych (modyfikowanych) przepływach – z przyczyn jak wyżej.

Pamiętaj! Nie każde wysoko wysklepione podniebienie jest tzw. „podniebieniem gotyckim”; oceny stanu faktycznego dokonuje laryngolog w czasie badania przedmiotowego (bezbolesnego). Kształt łuku podniebiennego zmienia się w przebiegu rozwoju wraz ze zmianą stosunków przestrzennych w obrębie twarzoczaszki, zatem – dziecko będzie stopniowo samodzielnie adaptowało się do nieco trudniejszych warunków anatomicznych w jamie ustnej (związanych z podniebieniem „gotyckim”).

Nie obawiaj się nadmiernie karmienia piersią lub butelką – zwykle mamy szybko wychwytują najmniejsze trudności w trakcie podawania pokarmu dziecku. Przestrzegaj zaleceń ułatwiających i regulujących proces ssania u niemowlęcia z wysokim i/lub wąskim łukiem podniebiennym; w razie potrzeby zasięgnij konsultacji logopedy lub doradcy laktacyjnego.

Bibliografia:
° Bull P. D., 1999, Wykłady z otolaryngologii. Via Medica, Gdańsk.
° Champan K., 1993, Cleft palate-Craniofac. J. W: Phonologic processes in children with cleft palate.
Dilling-Ostrowska E., 1990, Zaburzenia mowy. W: Neurologia dziecięca, red. J. Czochańska, Warszawa.
· Gryczyński M., 1996, Choroby gardła. W: otolaryngologia praktyczna, red. B. Hołejko M., 1965, Metody rehabilitacji mowy z rozszczepem podniebienia. W: "Otolaryngologia Polska", nr 4.
· Hotaling A. J., Stankiewicz J. A., 2000, Otolaryngologia dziecięca. Via Medica, Gdańsk.
· Hortis-Dzierzbicka M. A., Stecko E., 2005, Standard postępowania foniatrycznego- logopedycznego w wadzie rozszczepowej twarzy. W: Mowa pacjenta z rozszczepem podniebienia. Szkice foniatryczno-logopedyczne, red. Hortis- Dzierzbicka M., Stecko E. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
· Iwankiewicz S., 1980, Otolaryngologia. Podręcznik dla studentów medycyny i stomatologii. Wydawnictwo Lekarskie, PZWL, Warszawa.
· Iwankiewicz S., 1991, Otolaryngologia, Wydawnictwo Lekarskie, PZWL, Warszawa.
· Jastrzębowska G., 1995, Podstawy logopedii dla studentów logopedii, pedagogiki, psychologii i filologii. Uniwersytet Opolski, Opole.
· Jasrzębowska G., 1999, Stan i perspektywy opieki logopedycznej w Polsce. W: Logopedia. Pytania i odpowiedzi, red. T. Gałkowski, G. Jastrzębowska. Uniwersytet Opolski, Opole.
· Jastrzębowska G., 2003, Klasyfikacja zaburzeń mowy. W: Logopedia. Pytania i odpowiedzi, red. T. Gałkowski, G. Jastrzębowska. Uniwersytet Opolski, Opole.
· Jastrzębowska G., 2003, Przedmiot, zakres zainteresowań i miejsce logopedii wśród innych nauk. W: Logopedia. Pytania i odpowiedzi, red. T. Gałkowski, G.Jastrzębowska Uniwersytet Opolski, Opole.
· Jastrzębowska G., Kukuła M., 1999, Zaburzenia mowy dzieci z rozszczepem podniebienia. W: Logopedia. pytania i odpowiedzi, red. T.Gałkowski, Jastrzębowska G. Uniwersytet Opolski, Opole.
· Łabiszewska-Jaruzelska F., 1977, Ortodoncja. Zasady i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie, PZWL, Warszawa.
· Łączkowska M., 1981, Wprowadzenia do anatomii, fizjologii i patologii narządu głosu, mowy i słuchu. Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej, Zakład Logopedii, Lublin.
· Mackiewicz B., 2002, Dysglosja jako jeden z objawów zespołu oddechowo- połykowego. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Gdańsk.
· Masztalerz A., 1977, Diagnostyka, systematyka i mianownictwo wad zgryzu. W: Zarys ortopedii szczękowej, red. A.Masztalerz. Wydawnictwo Lekarskie, PZWL, Warszawa.
· Mitrinowicz-Modrzejewska A., 1963, Fizjologia i patologia głosu, słuchu i mowy. PZWL, Kraków.
· Ostapiuk B., 1997, Zaburzenia dźwiękowej realizacji fonemów języka polskiego - propozycja terminów i klasyfikacji. W:Audiofonologia, z.10.
· Rokitiańska M., 2004, Podstawy ortodoncji dla logopedów. Wydawnictwo Akademii Bydgowskiej, Bydgoszcz.
· Skorek E. M., 2001, Oblicza wad wymowy. Wydawnictwo Akademickie "Żak", Warszawa.
· Skorek E. M., 2002, Z logopedią na ty. Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków.
· Słodowik-Rycaj E., 2000, O mowie dziecka, Wydawnictwo Akademickie "Żak", Warszawa.
· Styczek I., 1980, Logopedia, PWN, Warszawa.

Podobne artykuły

pl_PL Czytaj więcej

11 objawów, że dziecko źle chwyta pierś

Karmienie piersią jest jedną z najnaturalniejszych i najpiękniejszych rzeczy, jakie mogą spotkać mamę i jej dziecko. Jednak nie zawsze wszystko przychodzi w karmieniu piersią z łatwością.

pl_PL Czytaj więcej

18 najczęściej zadawanych pytań o karmienie piersią

Czy dziecko się najada? Jak często przystawiać dziecko? Jak zwiększyć laktację? - poznaj odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania o karmienie piersią.

pl_PL Czytaj więcej

Początkowe trudności w karmieniu piersią

Da się je przezwyciężyć, choć wymaga to trochę cierpliwości. Problemy w karmieniu piersią na początku laktacji ma wiele kobiet. Jeśli tylko otrzymają fachową pomoc i wsparcie bliskich, mogą karmić jeszcze długo.

pl_PL Czytaj więcej

Czy się najada - poznaj 6 warunków udanego karmienia piersią

Karmisz piersią? Masz wątpliwości, czy dziecko najada się. Podpowiadamy jak sprawdzić, czy niemowlę zjadło tyle, ile powinno.

pl_PL Czytaj więcej

Mleczne początki - problemy w pierwszych tygodniach karmienia piersią

Początki karmienia piersią mogą być trudne. Podpowiadamy, co może sprawiać problemy w pierwszych tygodniach karmienia i jak je pokonać. Dzięki pomocnym wskazówkom będziesz mogła kontynuować karmienie, jak długo zechcesz.

pl_PL Czytaj więcej

Warto karmić piersią

Karmienie piersią to najlepszy sposób karmienia niemowląt. Przynosi wiele korzyści zarówno dziecku, jak i mamie. Poznaj zalety karmienia naturalnego.

Nasze produkty

Przydatny artykuł. W rodzinie mojego męża są przypadki rozszczepu podniebienia, więc miałam pewne obawy, czy moim dzieciom to nie grozi. Na szczęście jest w porządku. Kiedy rodziłam pierwszą córkę, 16 lat temu, to leżała ze mną dziewczyna, która urod...
AgnieszkaE-1976